Nanzenji đem lại nhiều bất ngờ trong cùng một buổi đi bộ. Sau cổng gỗ Sanmon đồ sộ là vườn cát trắng, những căn phòng có tranh cửa trượt, rồi dãy vòm gạch Suirokaku hiện lên giữa cây. Từ biệt cung hoàng gia đến chùa Thiền, từ nghệ thuật vườn đến công trình dẫn nước thời Minh Trị, mỗi nơi kể một phần khác của Kyoto.
Nanzenji: từ biệt cung hoàng gia đến ngôi chùa Thiền
Nanzenji là ngôi chùa đứng đầu nhánh Nanzenji của Thiền phái Rinzai, nằm trong quận Sakyo, ở phía đông Kyoto. Lịch sử chùa gắn với Thiên hoàng Kameyama và khu biệt cung trước đó của ông. Năm 1291, nơi này trở thành chùa Thiền, với thiền sư Mukan Fumon được thỉnh làm vị khai sơn.
Quần thể chùa có nhiều phần để ghé, từ cổng lớn và các điện tới vườn, rồi những chùa nhỏ mang lịch sử riêng. Bạn nên xem trước nơi mình quan tâm để dành thời gian cho một vài điểm, thay vì đi qua tất cả quá nhanh.
Dưới chân núi phía đông Kyoto, khoảng sân và cây xanh khiến Nanzenji có vẻ rộng rãi, thư thái. Sau một ngày ở những phố dốc nhiều cửa hàng, đây là lựa chọn dễ chịu cho người muốn ngắm kiến trúc và dành thêm thời gian ngoài trời.
Những hoạt động và trải nghiệm tại Chùa Nanzenji
Ngắm cổng gỗ Sanmon giữa cây xanh
Sanmon là dấu mốc khiến nhiều người nhớ Nanzenji. Công trình hiện nay được Todo Takatora cho dựng lại năm 1628 để tưởng niệm những thuộc hạ tử trận trong chiến dịch mùa hè Osaka. Cổng cao khoảng 22 mét, với hai tầng mái, hàng cột lớn và khoảng mở rộng bên dưới.
Ở chân cổng, những hàng cột khiến người đi qua trông thật nhỏ. Lùi ra xa hơn, hai tầng mái trải ngang giữa cây, ánh sáng mở qua các lối bên dưới. Chỉ cần đi vòng sang một bên, bạn đã thấy rõ hơn chiều sâu và sự bề thế của công trình gỗ.
Tầng trên được gọi là Gohoro, gắn với những góc nhìn ra cảnh quan quanh chùa. Nếu chọn phần tham quan tầng cổng, hãy tính thêm thời gian và cân nhắc khả năng đi cầu thang của người trong nhóm. Cách thưởng thức Sanmon từ sân bên dưới cũng đã đem lại nhiều điều để quan sát.
Sanmon còn đi vào sân khấu kabuki qua câu chuyện Ishikawa Goemon. Sự hiện diện ấy cho thấy ngôi cổng đã trở thành hình ảnh quen thuộc trong văn hóa; các tình tiết trên sân khấu vẫn cần được hiểu là câu chuyện nghệ thuật.
Xem tranh cửa trượt ở Hojo
Hojo gồm Đại Hojo và Tiểu Hojo nối nhau. Công trình được công nhận là Quốc bảo năm 1953; bên cạnh giá trị kiến trúc còn có những bức tranh trên vách ngăn gắn với các họa sĩ trường phái Kano.
Để gìn giữ tranh cổ, chùa đã đưa nhiều mặt tranh vào bảo quản và dùng các bản phục dựng màu sắc trong phần trưng bày. Nhờ vậy, người tham quan vẫn hình dung được vẻ đẹp của những căn phòng, đồng thời các tác phẩm xưa được chăm sóc trong điều kiện phù hợp hơn.
Trong nhà có hiên nhìn ra vườn, tranh trên cửa trượt như mở thêm một khoảng trời cho căn phòng. Cây núi trong tranh, cây đá ngoài hiên và ánh sáng giữa hai bên khiến việc xem hội họa gắn liền với cảm nhận kiến trúc.
Nếu yêu hội họa Nhật Bản, bạn nên dành thời gian riêng cho Hojo trước hoặc sau khi ghé Suirokaku. Hai nơi rất khác nhau, cùng làm cho câu chuyện Nanzenji phong phú hơn.
Dành một khoảng thưởng vườn đá Hojo
Khu vườn phía trước Đại Hojo thường được gọi là “Vườn hổ mẹ đưa con qua sông”, theo tên Tora-no-ko-watashi. Tác phẩm được truyền là của Kobori Enshu, thuộc truyền thống vườn khô đầu thời Edo. Cách diễn đạt “được truyền là” giữ đúng mức độ ghi nhận của chùa về tác giả.
Nền cát trắng trải rộng trước hiên, còn đá tụ lại gần tường bao. Khoảng thoáng ấy khiến từng khối đá nổi rõ và cho người ngắm đủ chỗ để thả mắt ra xa. Ngồi yên một lúc, những chênh lệch nhỏ về độ cao và khoảng cách mới dần hiện lên.
Tên “hổ mẹ đưa con qua sông” là một gợi ý giàu hình ảnh khi ngắm vườn. Bạn có thể để câu chuyện ấy dẫn trí tưởng tượng, hoặc chỉ thưởng thức đường nét, bóng đá và màu cát theo cảm nhận của riêng mình.
Những khu vườn khác trong quần thể cũng có vẻ riêng. Chỗ nhiều rêu và cây, chỗ lấy cát, đá làm chủ đạo; từng cảnh sẽ rõ hơn khi bạn dành đủ thời gian trước khi chuyển sang nơi kế tiếp.
Dạo bên cầu gạch Suirokaku
Dãy vòm Suirokaku là công trình dẫn nước thuộc hệ thống kênh hồ Biwa. Dự án kênh được thi công từ năm 1885 và hoàn thành năm 1890, trong thời kỳ Kyoto xây dựng hạ tầng mới. Những nhịp gạch vì thế kể một câu chuyện khác với các mái gỗ của chùa.
Nước hồ Biwa được đưa về Kyoto phục vụ giao thông đường thủy, sản xuất, tưới tiêu và sự phát triển thủy điện. Dãy vòm gạch vì thế còn lưu lại câu chuyện về một thành phố bước vào thời kỳ hiện đại, ngay cạnh những mái chùa cổ.
Đi dọc công trình, các trụ gạch lần lượt hiện ra dưới tán cây. Đứng chéo sẽ thấy chiều dài dãy vòm; nhìn thẳng qua những ô nối nhau lại gặp một cảnh sâu hun hút. Sắc gạch và bóng lá làm nơi này có vẻ đẹp riêng, khác hẳn cổng gỗ vừa đi qua.
Đừng trèo lên trụ hoặc bước vào chỗ hạn chế để có ảnh. Chỉ từ lối đi được phép, bạn đã có thể so sánh nhiều bố cục bằng cách đổi vị trí đứng. Khoảng chờ người khác đi qua cũng giúp khung hình thoáng mà không cần giữ chỗ quá lâu.
Từ ga Keage đến Nanzenji, và nên dành bao lâu?
Theo hướng dẫn của chùa, từ ga Keage trên tuyến tàu điện ngầm Tozai, đi bộ khoảng 10 phút để tới khuôn viên. Lối qua đường hầm Nejiri Manpo là một mốc được chùa giới thiệu. Bạn nên lưu tên Nanzenji / 南禅寺 và phần muốn đến trong bản đồ để đối chiếu khi rời ga.
Ocean gợi ý 1,5–2 giờ cho một lượt có thời gian ngắm Sanmon, tìm hiểu vườn Hojo và dừng ở Suirokaku. Nếu thêm nhiều khu vườn hoặc chùa nhỏ, hãy dành thêm một phần buổi. Thời gian thực tế tùy những phần bạn chọn ghé.
Sanmon và Hojo là các phần tham quan riêng; không nên hiểu rằng một lượt đi trong sân đồng nghĩa đã bao gồm mọi công trình. Có thể xem hướng dẫn tham quan chính thức khi quyết định phần phù hợp với sở thích và ngân sách của mình.
Khuôn viên có bậc và đoạn dốc. Nếu đi cùng người hạn chế vận động, nên chọn một tuyến vừa sức và dành thêm thời gian chuyển giữa các điểm. Mục tiêu là có một buổi quan sát thoải mái, không phải ghé đủ mọi cửa vào.
Gợi ý một buổi quanh Nanzenji
Đây là gợi ý biên tập của Ocean. Bạn có thể giữ một tuyến ngắn quanh Nanzenji hoặc nối thêm điểm khi còn thời gian.
- Bắt đầu từ Keage: đi về phía chùa, dành khoảng đầu buổi để nhìn cảnh quan và cổng Sanmon.
- Chọn một phần để xem kỹ: Hojo hợp với người thích hội họa và vườn khô; tầng cổng hợp với người muốn tìm góc nhìn kiến trúc từ trên cao.
- Kết thúc ở Suirokaku: đổi từ gỗ và vườn sang câu chuyện hạ tầng thời Minh Trị, rồi nghỉ chân trước khi chọn tuyến tiếp.
Nếu muốn tìm hiểu những cách tạo cảnh vườn khác nhau ở phía đông Kyoto, Shorenin là một bài đáng đọc tiếp. Chionin gợi một hướng so sánh khác về cổng và quy mô kiến trúc. Đây là các điểm riêng trong khu đông thành phố, cần tính thời gian di chuyển chứ không phải những góc thuộc Nanzenji.
Mùa lá thu đem thêm sắc ấm cho sân chùa; những tháng cây xanh lại làm gỗ và gạch nổi rõ hơn. Ngay trên đường đi, một mảng rêu hay chiếc lá nằm trong nắng cũng có thể trở thành điều đáng nhớ của buổi ghé Nanzenji.
Ngay trong khu vực Nanzenji, Konchiin và vườn Hạc Rùa là một điểm riêng phù hợp nếu bạn muốn dành thêm thời gian cho vườn khô. Hãy giảm bớt phần khác trong lịch thay vì cố thêm bằng mọi giá.
Vườn Murin-an đem lại một hướng nối về dòng nước hồ Biwa và cảnh vườn thời Minh Trị, phù hợp để đặt cạnh câu chuyện Suirokaku.
Muốn so sánh với một ngôi chùa Thiền khác của Kyoto, đọc thêm Kenninji. Nên để ở một buổi khác nếu bạn muốn xem kỹ vườn và hội họa tại cả hai nơi.
Nếu muốn dành thêm một buổi cho khu đông Kyoto, chùa Eikando với vườn hồ và tượng Phật ngoảnh đầu là một gợi ý gần đó. Câu chuyện tín ngưỡng và những hành lang gỗ đem lại trải nghiệm khác với cảnh vườn vừa ngắm.
Trong cùng khu phía đông Kyoto, Heian Jingu với sân đền đỏ son và vườn Shin-en là một lựa chọn cho buổi khám phá tiếp. Nếu thêm vào lịch, hãy chừa riêng thời gian dạo vườn.
Ngay trong cụm Nanzenji, Tenjuan có thêm hai khu vườn đáng khám phá: vườn khô với lối đá hình học và vườn hồ nhiều cây xanh. Có thể chọn nơi này làm phần ngắm vườn của buổi đi, rồi để điểm xa hơn sang một lịch khác.
Nếu muốn tìm hiểu một đoạn khác của tuyến dẫn nước hồ Biwa, kênh Yamashina có lối dạo ven nước và những cây cầu gần khu ga Yamashina. Đây là điểm ghé thuộc khu vực khác, cần tính thêm chặng di chuyển từ Nanzenji.
Nếu còn thời gian khi về ga Keage, có thể dành thêm một chặng lên đền Himukai Daijingū, nơi có lối xuyên qua cửa đá Ama no Iwato.
Nanzenji có thể nối với các khu vườn quanh Keage trong một buổi Kyoto. Khi chốt khoảng ngày đi từ Việt Nam, bạn có thể chuẩn bị hồ sơ và thủ tục visa du lịch Nhật Bản theo lịch ấy.
Trước chuyến đi, bạn có thể đang thắc mắc…
Cầu Suirokaku có phải một phần kiến trúc chùa thời trung đại không?
Không. Đây là công trình dẫn nước thuộc hệ thống kênh hồ Biwa thời Minh Trị. Nó tạo nên một lớp lịch sử kỹ thuật bên cạnh những công trình tôn giáo của Nanzenji.
Nanzenji được lập khi nào?
Chùa được lập năm 1291, gắn với Kameyama và thiền sư Mukan Fumon. Những công trình hiện có thuộc nhiều giai đoạn khác nhau; cổng Sanmon hiện nay được dựng lại năm 1628.
Đi từ ga nào tới Nanzenji thuận tiện?
Ga Keage trên tuyến tàu điện ngầm Tozai là một mốc thuận tiện. Chùa hướng dẫn đi bộ khoảng 10 phút từ ga; nên xem bản đồ lối vào và phần tham quan muốn đến.
Nên dành bao lâu cho Nanzenji?
Ocean gợi ý 1,5–2 giờ nếu muốn có thời gian cho Sanmon, vườn Hojo và Suirokaku. Tính thêm thời gian nếu chọn nhiều phần tham quan hoặc muốn ngắm vườn lâu hơn.
Nếu bạn đang chuẩn bị chuyến đi từ Việt Nam, có thể xem thêm giấy tờ và thủ tục xin visa du lịch Nhật Bản.
