Ở Tofukuji, có thể dành một lúc nhìn những mái ngói vươn rộng trên cổng Sanmon, rồi lại bị giữ chân bởi những ô đá nhỏ xen trong rêu xanh. Giữa hai hình ảnh ấy là cầu Tsutenkyo bắc qua thung lũng phong, nơi mùa thu nhuộm cả khoảng cây dưới chân cầu. Ngôi chùa lớn ở phía đông nam Kyoto hấp dẫn bởi sự thay đổi ấy: từ kiến trúc bề thế đến khu vườn chỉ cần ngồi bên hiên cũng có nhiều điều để ngắm.
Đến Tofukuji, nên bắt đầu từ đâu?
Tofukuji — 東福寺 là một trong những ngôi chùa Thiền quan trọng của Kyoto, thuộc phái Rinzai. Khuôn viên rộng hơn nhiều chùa nhỏ quanh khu Sennyuji, nên việc chọn vài điểm chính sẽ giúp buổi đi dễ sắp xếp hơn.
Có thể hình dung chuyến ghé qua ba phần: cổng Sanmon để ngắm kiến trúc; Tsutenkyo và khu Kaisando để tìm hiểu cảnh thung lũng, cây phong và nơi thờ vị khai sơn; vườn Honbo quanh nhà Hojo để dành thời gian cho nghệ thuật vườn Nhật. Hai phần sau được chùa giới thiệu thành các khu tham quan riêng.
Nếu chỉ có một khoảng ngắn, người đến vì lá thu thường ưu tiên Tsutenkyo, còn người thích vườn có thể chọn Hojo. Khi có đủ một buổi, đi cả hai sẽ thấy Tofukuji có nhiều hơn hình ảnh chiếc cầu giữa lá đỏ vốn rất quen thuộc.
Những hoạt động và trải nghiệm tại Chùa Tofukuji
Cổng Sanmon: một công trình lớn còn lại từ thế kỷ 15
Cổng Sanmon hiện nay hoàn thành vào năm 1425, sau những lần hỏa hoạn của chùa. Công trình cao khoảng 22 m, có hai tầng và ba lối qua cổng. Các lớp mái vươn rộng, hệ cột gỗ và khoảng trống giữa những lối đi khiến quy mô của cổng hiện lên rất rõ ngay từ sân phía trước.
Tofukuji giới thiệu đây là cổng Sanmon Thiền tông cổ nhất còn tồn tại ở Nhật Bản; cổng được xếp hạng Quốc bảo. Trên tầng cao có tượng và tranh trang trí, nhưng việc chiêm ngưỡng bên ngoài không đồng nghĩa luôn được vào phần nội thất ấy.
Điểm thú vị ở đây là tỷ lệ giữa công trình và người đứng dưới mái. Trong một bức ảnh toàn cảnh, cổng có thể trông gọn gàng, cân xứng; đến gần mới thấy các nhịp cột và hai tầng mái chiếm một khoảng lớn thế nào. Đây là một trong những phần đáng dành thời gian dù bạn ghé vào mùa nào.
Tsutenkyo: mái cầu nằm giữa những tán phong
Tsutenkyo là cầu có mái bắc qua khe thung lũng Sengyokukan, nối phần chùa chính với phía Kaisando. Cây phong mọc trong thung lũng khiến cảnh dưới cầu đổi khác theo mùa: lúc lá còn xanh, khoảng nhìn có sắc dịu; đến cuối thu, các tầng cây chuyển sang vàng, cam và đỏ.
Tofukuji nổi tiếng với lá thu, nhưng JNTO cũng nhấn mạnh vẻ đẹp của tán phong xanh. Nếu chuyến đi không trùng mùa lá đổi màu, cây cầu và thung lũng vẫn có lý do để ghé. Cảnh sắc của nơi này không chỉ nằm trong một vài tuần nổi tiếng nhất năm.
Vào mùa đông khách, chùa có thể yêu cầu hạn chế chụp ảnh trên Tsutenkyo và cầu Gaunkyo để giữ lối đi thông thoáng. Nên đi theo hướng dẫn, tránh đứng lâu chắn đường để chờ một khung hình. Ảnh mùa thu trong bài là hình ghi nhận cảnh tại một thời điểm, không phải dự báo màu lá cho ngày bạn đến.
Bốn khu vườn, từ đá lớn đến ô bàn cờ bằng rêu
Vườn Honbo quanh nhà Hojo, thường được biết với tên Hasso no Niwa, được nhà làm vườn Shigemori Mirei hoàn thành năm 1939. Bốn khu nằm ở bốn phía của tòa nhà, mỗi phía sử dụng đá, sỏi, rêu và cây cắt tỉa theo một cách khác nhau.
Ở vườn phía bắc, những phiến đá vuông đặt xen giữa rêu tạo thành hình ô bàn cờ. Càng về xa, các ô đá càng thưa, như thể một trật tự ngay ngắn đang dần nhường chỗ cho màu xanh. Đây là một nét đặc trưng dễ nhận ra của Tofukuji, đồng thời khá gần gũi với người lần đầu tìm hiểu vườn Thiền.
Vườn phía nam dùng những nhóm đá và khoảng sỏi rộng; phía đông có các đá trụ gợi hình chòm Bắc Đẩu; phía tây là cách thể hiện ô bàn cờ bằng cây được cắt tỉa và đá. Một câu chuyện thú vị từ chùa là Shigemori được yêu cầu tận dụng vật liệu sẵn có, vì vậy những viên đá cũ trở thành một phần của cách thiết kế mới.
Đây là phần nên dành thời gian ngắm từ hiên và lối tham quan, thay vì bước xuống rêu hay sỏi. Nếu muốn đọc thêm ý nghĩa các khu, xem giới thiệu vườn Hojo của chùa. Biết một vài chi tiết là đủ để chuyến ghé có thêm chiều sâu, không cần hiểu hết thuật ngữ mới có thể thưởng thức khu vườn.
Cái tên ghép từ hai ngôi chùa lớn của Nara
Tofukuji được khởi dựng năm 1236 dưới sự bảo trợ của Kujo Michiie. Ông mong tạo nên một quần thể lớn ở Kyoto, lấy cảm hứng từ Todaiji và Kofukuji tại Nara. Chữ To trong Todaiji và Fuku trong Kofukuji được ghép thành tên Tofukuji.
Nhà sư Enni Ben'en, còn được biết với danh hiệu Shoichi Kokushi, là vị khai sơn của chùa. Lịch sử xây dựng, hỏa hoạn và tái thiết kéo dài qua nhiều thế kỷ; vì thế, các công trình trong khuôn viên không cùng một niên đại.
Cổng Sanmon thuộc thế kỷ 15, trong khi nhà Hojo được dựng lại năm 1890 sau hỏa hoạn, và bốn khu vườn quanh nhà ra đời vào thế kỷ 20. Tofukuji cho thấy di sản Kyoto được tiếp nối bằng cả việc bảo tồn kiến trúc cũ lẫn sáng tạo mới, chứ không dừng ở một thời điểm duy nhất trong quá khứ.
Chọn mùa và chia thời gian cho buổi ghé
Tháng 11 là khoảng tham khảo nổi bật nếu muốn tìm hiểu Tofukuji vì lá phong. Thời điểm cây đổi màu phụ thuộc thời tiết từng năm. Mùa lá xanh lại hợp với người thích cảnh cây cối tươi và muốn chú ý hơn đến kiến trúc, những khoảng vườn quanh nhà.
Ocean gợi ý 1,5–2 giờ nếu muốn xem cổng, vườn Hojo và Tsutenkyo một cách vừa phải. Nếu chỉ chọn một khu chính, có thể dành khoảng một giờ; vào mùa đông khách nên dự trù thêm thời gian di chuyển và chờ ở các điểm hẹp. Đây là gợi ý sắp xếp hành trình, không phải giới hạn của chùa.
Về chi phí, nên tách rõ vườn Honbo/Hojo với Tsutenkyo–Kaisando. Chùa có cơ cấu vé theo khu và theo mùa, vé kết hợp cũng có điều kiện riêng. Xem hướng dẫn tham quan chính thức trước chuyến đi sẽ hữu ích hơn mang theo một mức giá cũ cho toàn bộ khuôn viên.
Khi chụp ảnh, theo biển chỉ dẫn của từng khu; chùa yêu cầu không dùng chân máy và không tự ý chụp với mục đích thương mại. Một chiếc điện thoại là đủ để ghi lại nhiều góc đẹp mà không cản trở lối đi hoặc làm ảnh hưởng người đến lễ.
Từ ga Kyoto đến Tofukuji và cách nối với Sennyuji
Địa chỉ: 15-778 Honmachi, Higashiyama-ku, Kyoto. Từ ga Kyoto, đi tuyến JR Nara đến ga Tofukuji, rồi đi bộ khoảng 10 phút theo hướng dẫn của chùa. Nếu xuất phát từ khu trung tâm dọc tuyến Keihan, có thể đi Keihan đến ga Tofukuji. Keihan không phải tuyến khởi hành ngay tại ga Kyoto.
Khi lên tàu, chọn chuyến có dừng tại Tofukuji và đối chiếu lối ra ga trước khi đi bộ. Tên ga và tên chùa giống nhau, nhưng chùa vẫn cách ga một đoạn đường. Website chùa có bản đồ đi lại để bạn xem lối vào phù hợp.
Tofukuji và quần thể Sennyuji là hai điểm khác nhau ở gần khu vực này. Nếu thích kiến trúc và lịch sử, có thể chọn một buổi cho Tofukuji, rồi thêm một phần Sennyuji theo sức đi bộ. Muốn tiếp tục chủ đề vườn, đọc cùng Raigoin với trà thất và cảnh vườn; còn Zennoji với khu vườn gắn với sự tưởng niệm đem đến một câu chuyện khác về cách cảnh quan được tạo nên.
Trong nhóm chùa nhánh quanh Tofukuji, Funda-in với vườn hạc rùa và cửa sổ tròn hợp với người muốn tiếp tục ngắm vườn trong một không gian nhỏ hơn. Đây là điểm tham quan riêng, nên cần dành thời gian và tra điều kiện vào chùa riêng.
Một điểm khác trong nhóm chùa nhánh là Reiunin với những dải cát gợi hình mây. Khu vườn nhỏ này phù hợp để đọc cùng vườn Hojo nếu bạn quan tâm đến các cách thể hiện khác nhau của nghệ thuật vườn Thiền.
Cũng ra đời dưới bàn tay Shigemori Mirei năm 1939, vườn Hashintei ở Komyoin đem đến một cách nhìn khác: đá đứng giữa rêu và cát trắng, được ngắm từ những khung cửa và hiên gỗ. Đây là chùa nhánh có lối vào riêng ở gần khu chính Tofukuji.
Một nét khác của các chùa nhánh là Tentokuin với hoa cát cánh và vườn rêu. Nơi này có các đợt tham quan đặc biệt theo mùa; cần đối chiếu riêng trước khi ghép với những khu chính của Tofukuji.
Sokushuin với lối đá giữa rêu và lá thu là một chùa nhánh khác trong quần thể. Khu vườn gắn với dấu tích Tsukinowa-dono và câu chuyện Saigo Takamori, phù hợp để tìm hiểu bên cạnh kiến trúc và vườn Hojo của Tofukuji. Cần xem đợt tham quan riêng trước khi ghé.
Một công trình Hojo khác thuộc quần thể là nhà Hojo Quốc bảo ở Ryoginan, bên cạnh ba khu vườn Shigemori Mirei thực hiện năm 1964. Đây là chùa nhánh có đợt tham quan riêng; cần phân biệt với khu Hojo của chùa chính Tofukuji.
Trên đường tìm hiểu các chùa nhánh, Taikoan với những câu chuyện Ono no Komachi đem đến một hướng khám phá về lịch sử và văn chương. Ngôi chùa có cách sắp xếp tham quan riêng; nên liên hệ trước thay vì mặc định đi chung tuyến vé của chùa chính.
Dojyuin với tượng gỗ Bất Động Minh Vương năm 1006 lưu một hiện vật có lịch sử từ trước khi Tofukuji được lập. Đây là lựa chọn đọc thêm nếu quan tâm điêu khắc và tín ngưỡng; việc vào điện xem tượng theo sắp xếp riêng của chùa.
Manjuji với dấu tích Kyoto Ngũ Sơn đem đến một câu chuyện khác về lịch sử khu vực. Có thể tìm hiểu tấm bia và các mái chùa từ bên ngoài khi đi bộ; việc vào sân và xem hiện vật phải theo sự cho phép của chùa.
Shorinji với bể hoa và trải nghiệm ngồi Thiền là chùa nhánh gắn với tín ngưỡng Bishamonten ở phía bắc quần thể. Nếu muốn dành thời gian ngồi lại hoặc chép kinh, nên đăng ký chương trình riêng thay vì gộp vào thời gian xem các khu chính.
Từ Tofukuji có thể nối chuyến xuống Fushimi Inari với cổng torii đỏ và đường núi bằng JR hoặc Keihan. Hai nơi thuộc hai truyền thống tôn giáo khác nhau; nếu đã đi núi Inari khá lâu, nên dành ít điểm ghé hơn trong phần còn lại của ngày.
Nếu đi tiếp theo tuyến phía nam, có thể ghé chùa Hotoji ở Fukakusa, nơi có chính điện năm 1608 và tháp tahoto. Cần thêm chặng di chuyển từ Tofukuji; không phải một chùa nhánh trong quần thể Tofukuji.
Nếu tới Tofukuji vì lá thu, hãy để thời gian xếp hàng và tham quan rộng hơn ngày thường. Khi chọn khoảng ngày từ Việt Nam, nên chuẩn bị hồ sơ và thủ tục visa du lịch Nhật Bản cùng chuyến Nhật.
Trước chuyến đi, bạn có thể đang thắc mắc…
Tofukuji nổi tiếng nhất vì điều gì?
Ba điểm nổi bật là cổng Sanmon cổ, cầu Tsutenkyo giữa thung lũng phong và bốn khu vườn quanh nhà Hojo do Shigemori Mirei thiết kế.
Không đi mùa lá đỏ thì có đáng ghé không?
Có thể ghé vì cổng Sanmon, nghệ thuật vườn Nhật và màu xanh của cây phong. JNTO cũng giới thiệu tán phong xanh là một nét đẹp của Tofukuji ngoài mùa thu.
Vườn Hojo và cầu Tsutenkyo có cùng một khu vé không?
Chùa phân biệt vườn Honbo/Hojo với khu Tsutenkyo–Kaisando. Cơ cấu vé, vé kết hợp và điều kiện theo mùa được trình bày trong hướng dẫn chính thức.
Từ ga Kyoto đi tuyến nào?
Đi JR Nara đến ga Tofukuji, sau đó đi bộ khoảng 10 phút. Tuyến Keihan cũng có ga Tofukuji, phù hợp khi bạn xuất phát từ các điểm dọc tuyến này; Keihan không nằm ngay tại ga Kyoto.
Nên dành bao lâu cho Tofukuji?
Ocean gợi ý 1,5–2 giờ cho cổng, vườn Hojo và Tsutenkyo; khoảng một giờ nếu chỉ ưu tiên một khu chính. Mùa đông khách nên dự trù thêm thời gian.
Có thể chụp ảnh trên cầu vào mùa thu không?
Chùa có thể yêu cầu hạn chế chụp trên Tsutenkyo và Gaunkyo lúc đông khách. Theo chỉ dẫn tại chỗ, không chắn lối đi và không sử dụng chân máy trong khuôn viên.
Nếu bạn đang chuẩn bị chuyến đi từ Việt Nam, có thể xem thêm giấy tờ và thủ tục xin visa du lịch Nhật Bản.
