Mấy bậc đá dẫn lên một cổng gỗ, mái ngói sẫm nằm giữa những tán cây. Cạnh cổng Taikoan là các tấm bia, còn bên trong thấp thoáng một lối đi xanh. Dáng vẻ ấy có thể khiến người qua đường chỉ định dừng lại ngắm đôi chút. Nhưng câu chuyện của ngôi chùa nhỏ này đi xa hơn khoảng sân trước mắt: từ một nhà sư giữa thời chiến loạn đến những truyền thuyết về nữ thi sĩ Ono no Komachi.
Dấu tích một thời nhiều biến động
Cơ quan du lịch Kyoto ghi nhận Taikoan được lập năm 1346, suy tàn trong thời loạn Onin, rồi được Ankokuji Ekei gây dựng lại vào niên hiệu Keicho, cuối thế kỷ XVI đến đầu thế kỷ XVII. Gian tiếp khách cổ của chùa gắn với lần phục hưng ấy.
Taikoan còn lưu câu chuyện về trà thất Sakumuken, được cho là nơi bàn bạc trước trận Sekigahara. Chi tiết này được giới thiệu như lời truyền lại của ngôi chùa. Không nên hình dung đây là một phòng trưng bày chiến trận hay mặc định trà thất nằm trong tuyến tham quan dành cho mọi khách.
Đọc về Taikoan cùng nhà Hojo cổ ở Ryoginan giúp thấy rõ hơn sự khác biệt giữa các chùa nhánh Tofukuji. Mỗi nơi có câu chuyện và công trình riêng; cùng nằm trong một quần thể không có nghĩa chúng được xây cùng thời hay có chung một lịch sử.
Những lá thư và bóng dáng Ono no Komachi
Một nét đặc biệt khác của Taikoan là các truyền thuyết về Ono no Komachi. Tượng Tamazusa Jizo được kể là có những lá thư tình liên quan đến bà đặt bên trong. Chùa còn có tượng mang tên Komachi trăm tuổi và chiếc giếng gắn với tên bà.
Đây là những câu chuyện được lưu truyền quanh các hiện vật, không phải bằng chứng để khẳng định nữ thi sĩ từng sống tại ngôi chùa được lập nhiều thế kỷ sau thời bà. Giữ sự phân biệt ấy, người đọc vẫn có thể thấy nét đẹp của một địa điểm nơi ký ức văn chương được gìn giữ qua tên gọi, pho tượng và lời kể.
Mối liên hệ với Komachi cũng từng đưa nghệ thuật Noh đến Taikoan. Bản tin của Trung tâm Nghệ thuật Kyoto năm 2014 giới thiệu một chương trình trình diễn trích đoạn và giọng hát Noh tại đây, với tác phẩm Sotoba Komachi. Đó là một sự kiện trong quá khứ, cho thấy ngôi chùa còn được nhìn như nơi gặp gỡ giữa câu chuyện và nghệ thuật biểu diễn.
Cây lá bên mái gỗ
Trung tâm Nghệ thuật Kyoto cũng nhắc đến khu vườn Taikoan với những cây đỗ quyên Kirishima lâu năm. Nhìn từ trong nhà ra vườn là một phần của trải nghiệm được mô tả trong bản tin ấy. Với khách được sắp xếp tham quan, cảnh vườn và gian nhà nên được xem cùng nhau, theo phần chùa cho phép vào.
Ảnh bổ sung trong bài ghi lại một góc mái gỗ cùng lá phong đỏ vào cuối tháng 11 năm 2009. Mái ngói có những đầu tròn xếp đều, còn các cành lá che một phần cửa bên dưới. Sắc lá nổi lên trước nền gỗ sẫm, làm đường mái vốn trầm trở nên mềm mại hơn.
Một bên là cổng chùa giữa cây xanh mùa hè, một bên là mái gỗ cạnh lá thu: hai bức ảnh cho thấy vẻ khác nhau của Taikoan qua mùa. Màu lá và diện mạo cây có thể thay đổi theo từng năm; nét đáng nhớ vẫn là sự gần gũi giữa cây lá và những công trình vừa tầm.
Những hoạt động và trải nghiệm tại Chùa Taikoan
Một cổng nhỏ trên đường vào Tofukuji
Taikoan — 退耕庵 là chùa nhánh thuộc quần thể Tofukuji, ở phía đông nam Kyoto. Ảnh đầu bài chụp tháng 7 năm 2022: hai bên cổng là tường trắng, thân gỗ nâu và cây lá xanh; bậc đá cùng lối đi thẳng dẫn mắt vào trong.
Những chi tiết vừa tầm ấy tạo nên vẻ gần gũi của Taikoan. Mái cổng không quá lớn, song hàng ngói, đầu mái hơi cong và những khối đá hai bên khiến nơi này có nét riêng. Điểm đến phù hợp với người thích tìm hiểu từng ngôi chùa nhánh, thay vì chỉ ghé những công trình chính của Tofukuji.
Trước khi đưa Taikoan vào lịch, nên liên hệ để hỏi về việc tham quan. Các chùa trong cùng quần thể có cách đón khách riêng; nhìn thấy cổng hoặc có vé vào chùa chính chưa đồng nghĩa với việc được vào các gian bên trong Taikoan.
Những tấm bia trước cổng
Taikoan còn là nơi tưởng niệm những người của vùng Suō và Nagato mất trong trận Toba–Fushimi vào thời Minh Trị Duy Tân. Cơ quan du lịch Kyoto nhắc đến vai trò này khi giới thiệu ngôi chùa trong tuyến đi bộ quanh Tofukuji.
Ở ảnh đầu bài, cạnh cổng có tấm bia mang hàng chữ tưởng niệm. Đặt cạnh câu chuyện Komachi và dấu tích thời Ankokuji Ekei, chi tiết ấy cho thấy ngôi chùa lưu giữ ký ức của nhiều thời kỳ. Chuyến ghé thăm vì thế có thể bắt đầu bằng một cổng nhỏ, rồi mở ra những câu chuyện rất khác nhau.
Giữ khoảng cách với bia, đồ thờ và các gian dành cho sinh hoạt tôn giáo; chỉ chụp nơi được cho phép. Nếu gặp nghi lễ hoặc có người đang viếng, nên nhường lối và tránh đứng lâu để chụp ảnh trước cửa.
Đường đi và gợi ý kết hợp
Địa chỉ: 15-793 Honmachi, Higashiyama-ku, Kyoto. Từ ga Kyoto, đi JR Nara đến ga Tofukuji, rồi đi bộ khoảng 5 phút đến Taikoan theo hướng dẫn của cơ quan du lịch Kyoto. Ga này cũng có tuyến Keihan. Thời gian đi bộ ấy dành cho Taikoan, không phải mọi công trình trong quần thể Tofukuji.
Khi đã có sắp xếp tham quan, Ocean gợi ý khoảng 30–45 phút, điều chỉnh theo phần được vào và hướng dẫn của chùa. Liên hệ theo thông tin trên JAPAN 47 GO của Hiệp hội Du lịch Nhật Bản để hỏi cách đặt trước, giờ hẹn, phí và quy định chụp ảnh; không dùng giá vé chùa chính để suy ra phí của Taikoan.
Có thể ghép với các công trình chính của Tofukuji hoặc đọc thêm Funda-in và vườn hạc rùa trước khi chọn điểm ghé. Chừa thời gian đi bộ giữa các ngôi chùa, thay vì xếp nhiều nơi sát giờ nhau. Nếu quan tâm lịch sử và câu chuyện Komachi, Taikoan đáng được dành một khoảng riêng.
Một câu chuyện tín ngưỡng khác ở gần là Dojyuin và pho tượng Bất Động Minh Vương hơn nghìn năm, cũng gắn với Morgan Oyuki. Có thể đọc hai bài để chọn điểm ghé theo mối quan tâm về lịch sử và đời sống tôn giáo quanh Tofukuji.
Đọc thêm Manjuji, ngôi chùa từng thuộc Kyoto Ngũ Sơn, nếu muốn tìm hiểu các lần đổi địa điểm và tái dựng của những ngôi chùa quanh Tofukuji. Bài giới thiệu lịch sử và kiến trúc bên ngoài, không mặc định có thể vào tham quan nội thất.
Ở cùng khu vực, Shorinji với hanachozu và tranh mandala Bishamonten đem đến một hướng tìm hiểu khác về hoa và nghệ thuật tôn giáo. Các buổi ngồi Thiền, chép kinh cần được sắp xếp riêng.
Taikoan phù hợp một điểm dừng ngắn trên tuyến Tofukuji, hoặc dịp mở đã xác nhận. Khi ghép lịch Kyoto từ Việt Nam, bạn có thể chuẩn bị hồ sơ và thủ tục visa du lịch Nhật Bản.
Trước chuyến đi, bạn có thể đang thắc mắc…
Taikoan nằm ở đâu?
Taikoan là chùa nhánh thuộc Tofukuji, tại 15-793 Honmachi, Higashiyama-ku, Kyoto; khoảng 5 phút đi bộ từ ga Tofukuji.
Taikoan có liên quan gì đến Ono no Komachi?
Chùa lưu các hiện vật và truyền thuyết gắn với bà, như Tamazusa Jizo, tượng Komachi trăm tuổi và giếng Komachi. Cần phân biệt lời truyền với lịch sử đã được xác nhận.
Taikoan và chùa chính Tofukuji có chung vé không?
Không nên mặc định dùng chung vé. Taikoan là chùa nhánh có cách sắp xếp tham quan riêng; liên hệ trước để hỏi phần được vào và phí.
Có cần liên hệ trước không?
Nên liên hệ theo thông tin trên JAPAN 47 GO để hỏi việc đặt trước, giờ hẹn và quy định. Không mặc định có thể vào mọi gian chỉ vì cổng chùa đang mở.
Ảnh lá đỏ trong bài chụp khi nào?
Ảnh góc mái gỗ và lá phong chụp ngày 29/11/2009, được lưu trong nhóm ảnh Taikoan trên Wikimedia Commons. Cảnh theo mùa và theo năm có thể khác.
Nên dành bao lâu cho Taikoan?
Ocean gợi ý khoảng 30–45 phút khi đã có sắp xếp tham quan, tùy phần chùa cho phép vào. Cộng thêm thời gian đi bộ nếu ghép với Tofukuji hoặc Funda-in.
Nếu bạn đang chuẩn bị chuyến đi từ Việt Nam, có thể xem thêm giấy tờ và thủ tục xin visa du lịch Nhật Bản.
